Nguyên nhân và cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh mẹ nên biết

1. Nấc cụt ở trẻ sơ sinh là tình trạng gì?

Nấc cụt (hay còn gọi là nấc) ở trẻ sơ sinh được xem là một biểu hiện sinh lý bình thường, đã có từ khi bé còn trong bụng mẹ (khoảng từ tuần thai thứ 9) và được xem là một trong những phản xạ hình thành rất sớm ở thai nhi ⁽³⁾. Nấc cụt xảy ra khi cơ hoành - một cơ vòm nằm dưới phổi chịu trách nhiệm chính trong quá trình hô hấp, cùng với các cơ liên sườn co thắt không tự chủ và theo nhịp. Khi cơ hoành đột ngột co thắt, thanh môn (một bộ phận trong cổ họng) sẽ đóng lại nhanh chóng, tạo ra âm thanh đặc trưng của nấc.^{(1, 2)}

Theo nghiên cứu được thực hiện tại Khoa Thần kinh học, Sinh lý học & Dược lý học UCL và Khoa Sản Elizabeth Garrett Anderson thuộc Tổ chức Y tế Quốc gia Anh (NHS) của Đại học College London (UCLH), trẻ sinh non thường dễ bị nấc cụt hơn, với thời gian nấc chiếm khoảng 1% mỗi ngày (tương đương gần 15 phút). Ngoài ra, theo WebMD, tình trạng nấc cụt có thể sẽ giảm dần khi trẻ bú nhiều hơn hoặc bắt đầu ăn dặm ⁽⁴⁾.

2. Nguyên nhân nào gây nấc cụt ở trẻ sơ sinh?

Ngoài yếu tố sinh lý bình thường nguyên nhân nấc cụt ở trẻ sơ sinh còn có thể là do trẻ bú quá nhanh hoặc quá no, dị ứng thực phẩm thông qua sữa mẹ, dùng sữa công thức chưa phù hợp, trào ngược dạ dày, nhiệt độ thay đổi đột ngột… ^{(1, 2)}

• Trẻ bú quá nhanh: Khi trẻ bú quá nhanh, không khí sẽ đi vào dạ dày cùng với sữa. Từ đó làm bụng con căng đầy, tạo áp lực đẩy lên cơ hoành và kích thích cơ nấc.

• Trẻ bú quá no: Việc trẻ bú quá no cũng khiến đường ruột giãn nở quá mức, gây chèn lên cơ hoành. Sự tác động này khiến cơ hoành co thắt - nguyên nhân chính tạo ra cơn nấc.

• Dị ứng thực phẩm thông qua sữa mẹ: Khi dị ứng với sữa mẹ do thực phẩm mà mẹ tiêu thụ, hệ tiêu hóa vẫn chưa hoàn thiện của bé sẽ phản ứng lại bằng cách kích thích cơ hoành. Từ đó dẫn đến tình trạng trẻ sơ sinh bị nấc cụt.

Tìm hiểu thêm: Trẻ nôn trớ ngay sau khi bú do đâu? Cách khắc phục

• Dùng sữa công thức không phù hợp: Một số loại sữa chứa thành phần không phù hợp với hệ tiêu hóa còn non yếu của trẻ. Khi sử dụng các sản phẩm này, trẻ dễ bị đầy hơi và nấc cụt sau khi bú.

• Trào ngược dạ dày: Hiện tượng dịch axit trong dạ dày bị đẩy ngược lên thực quản không chỉ gây khó chịu cho trẻ mà còn kích thích cơ hoành. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây ra hiện tượng nấc ở trẻ nhỏ.

• Nhiệt độ thay đổi đột ngột: Cơ thể của trẻ sơ sinh còn non nớt nên rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Vì thế, khi con bị lạnh bất ngờ (nhất là vào ban đêm hoặc khi không được giữ ấm kỹ), cơ hoành có thể bị kích thích và gây ra nấc cụt.

• Nuốt nhiều không khí: Thường xảy ra khi trẻ bú bình không đúng cách, núm vú không đầy sữa, hoặc khóc nhiều trước khi bú, khiến không khí vào dạ dày làm bé nấc cụt.

• Một số nguyên nhân khác: Trẻ sơ sinh bị nấc cụt cũng có thể do mắc bệnh suyễn hoặc đường thở nhạy cảm. Ngoài ra, các yếu tố kích ứng từ môi trường như khói bụi, mùi hương nồng, lông thú cưng,... cũng có thể làm co thắt cơ hoành và khiến trẻ bé bị nấc.

3. Trẻ sơ sinh nấc cụt có sao không?

Nấc cụt là một phản xạ bình thường ở trẻ sơ sinh và thường tự hết khi trẻ lớn hơn ⁽⁵⁾. Tuy nhiên, nếu trẻ nấc cụt quá nhiều, bé có thể trở nên mệt mỏi, quấy khóc, thậm chí khó thở hoặc nôn trớ. Trong trường hợp này, cha mẹ nên tìm cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh và tham khảo ý kiến bác sĩ.

Ngoài ra, đôi khi nấc cụt cũng có thể là dấu hiệu của trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Khi bị trào ngược, axit dạ dày có thể trào lên thực quản, khiến bé ho, nôn trớ, quấy khóc hoặc khó chịu sau khi bú. Nếu nhận thấy các dấu hiệu này, mẹ cũng nên sớm đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra. ⁽¹⁾

4. Mách mẹ cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh

Mẹ có thể tham khảo một số mẹo chữa nấc cho trẻ sơ sinh như cho bé bú tiếp khi nấc, vỗ nhẹ lưng để bé ợ hơi, đặt bé nằm nghiêng khi ngủ, cho ngậm ti giả, thay đổi tư thế và thời gian bú. Đồng thời mẹ cũng có thể thực hiện các hoạt động nhỏ để phân tán sự chú ý của bé, giúp nấc cụt nhanh chóng giảm bớt.

4.1. Cho trẻ bú sữa khi bị nấc

Cách trị nấc cụt ở trẻ sơ sinh một cách tự nhiên đó là mẹ nên cho trẻ bú sữa. Bởi vì khi bú, động tác nuốt sữa giúp làm dịu cơ hoành, từ đó giảm tần suất nấc cụt. Ngoài ra, việc này cũng giúp bổ sung cho trẻ nước và dưỡng chất cần thiết hỗ trợ cân bằng cơ thể và cải thiện tình trạng nấc. Lưu ý, mẹ nên cho trẻ bú mẹ trực tiếp hoặc bú bình một cách từ từ để giảm thiểu khả năng nuốt không khí vào dạ dày.

Xem thêm: Trẻ sơ sinh ọc sữa có nên cho bú lại hay không?

4.2. Vỗ lưng cho con

Một trong những cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh được nhiều mẹ áp dụng là vỗ lưng cho con. Để thực hiện, mẹ khum lòng bàn tay lại, sau đó vỗ nhẹ vào lưng của con. Động tác này giúp trẻ ợ hơi dễ dàng, giảm áp lựng trong bụng và giúp cơ hoành thư giãn. Nhờ đó, cơn nấc sẽ thuyên giảm hoặc dứt hẳn.

4.3. Thực hiện các hoạt động phân tán sự chú ý của trẻ

Phân tán sự chú ý là một cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh đơn giản nhưng hiệu quả. Mẹ có thể cho trẻ nghe nhạc hoặc trò chuyện nhẹ nhàng. Khi bé chú ý đến âm thanh hoặc tương tác với giọng nói của mẹ, hệ thần kinh của con sẽ chuyển hướng sự chú ý khỏi phản xạ gây nấc. Sự thay đổi này giúp cơ thể bé thư giãn, ổn định nhịp thở và dần dần làm dịu cơn nấc.

4.4. Cho trẻ nằm nghiêng khi ngủ

Cho trẻ nằm nghiêng cũng là một trong những mẹo chữa nấc cho trẻ sơ sinh mẹ có thể áp dụng. Giải pháp này mang đến hiệu quả hạn chế áp lực lên cơ hoành, từ đó giảm phản xạ co thắt gây ra nấc cụt. Ngoài ra, việc cho trẻ nằm nghiêng khi ngủ còn hỗ trợ giảm nguy cơ trào ngược dạ dày - một trong những nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị nấc cụt. Để giữ tư thế ổn định và hạn chế bé xoay người đột ngột khi ngủ, mẹ có thể kê thêm khăn mềm hoặc gối nhỏ phía sau lưng của con.

4.5. Cho bé ngậm ti giả

Một trong những mẹo chữa nấc cụt ở trẻ sơ sinh mà mẹ có thể thực hiện đó là cho con ngậm ti giả. Việc ngậm ti giả giúp bé thở đều, thư giãn cơ hoành và giảm các co thắt không tự chủ gây nấc. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi bé không đói nhưng vẫn bị nấc hoặc khi mẹ cần bé bình tĩnh và tập trung hơn để nấc tự hết.

4.6. Thay đổi tư thế bú và thời gian cho bú

Khi cho trẻ bú, mẹ nên cho trẻ nằm hơi nghiêng, giữ phần đầu, cổ và lưng thẳng hàng và cao hơn thân. Tư thế bú đúng không chỉ giúp hạn chế lượng khí trẻ nuốt vào mà còn giảm áp lực lên cơ hoành - nguyên nhân gây nấc. Nếu trẻ bú quá nhanh, mẹ nên tạm dừng để con ợ hơi rồi mới tiếp tục để giảm thiểu tình trạng nấc cụt và đầy hơi sau khi bú.

Ngoài ra, mẹ cũng có thể áp dụng mẹo chữa nấc cho trẻ sơ sinh chẳng hạn như kéo dài thời gian bú, đặc biệt với trẻ bú bình, để bé thư giãn hơn và giảm co thắt cơ hoành, từ đó nấc cụt sẽ giảm đáng kể.

Tham khảo: Hướng dẫn tư thế cho bé bú bình đúng cách, tránh sặc sữa

5. Một số lưu ý khi chữa nấc cụt cho trẻ sơ sinh

Khi áp dụng các mẹo chữa nấc trẻ sơ sinh, mẹ cần lưu ý:

• Hạn chế tác động mạnh lên cơ thể của trẻ vì có thể làm con hoảng sợ, thậm chỉ tổn thương tâm lý ảnh hưởng đến quá trình phát triển về sau.

• Cho trẻ nghỉ ngơi trong không gian yên tĩnh, thoáng mát giúp trẻ thư giãn và hỗ trợ giảm nấc nhanh hơn.

• Không bế rung hoặc lắc mạnh trẻ, vì có thể gây nguy hiểm và làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản.

• Không áp dụng các mẹo như bịt mũi hoặc ép miệng quá lâu, vì có thể khiến bé khó thở và nguy hiểm cho sức khỏe.

6. Khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Nếu đã áp dụng các biện pháp cải thiện mẹo chữa nấc trẻ sơ sinh trên mà trẻ vẫn không cải thiện, mẹ nên theo dõi và đưa bé đi khám khi xuất hiện một trong các tình huống sau:

• Trẻ vẫn chưa hết nấc cụt sau 5 - 15 phút hoặc tần suất nhiều.

• Trẻ nấc cụt đang ảnh hưởng đến giấc ngủ.

• Trẻ bỏ bú, quấy khóc dữ dội khi nấc hoặc sụt cân.

• Trẻ bị nấc kèm nôn trớ nhiều, thở khò khè, da tím tái hoặc ngừng thở ngắn.

7. Làm thế nào để phòng ngừa nấc cụt ở trẻ sơ sinh?

Sau khi biết cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh, mẹ cũng có thể ‘bỏ túi’ một số biện pháp phòng ngừa để giảm tình trạng nấc xảy ra thường xuyên, bao gồm: không để trẻ quá đói hoặc bú quá no, chia nhỏ các cữ bú trong ngày, vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú, sử dụng bình sữa phù hợp, và tránh sự chênh lệch nhiệt độ khi tắm cho bé. Cụ thể:

• Không để trẻ quá đói hay bú quá no: Mẹ nên cho trẻ bú đúng thời điểm, hạn chế để con khóc lâu vì đói dẫn đến nuốt nhiều không khí vào dạ dày. Ngoài ra, mẹ cũng không nên cho trẻ bú quá no để tránh gây áp lực lên cơ hoành.

• Chia nhỏ cữ bú trong ngày: Phương pháp này mang đến lợi ích giảm áp lực lên dạ dày và cơ hoành. Ngoài ra, việc chia nhỏ cữ bú trong ngày còn giúp bé tiêu hóa tốt hơn và giảm nguy cơ trào ngược.

• Vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú: Để hạn chế tình trạng trẻ sơ sinh bị nấc cụt, mẹ nên vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú giúp trẻ dễ dàng ợ hơi. Từ đó giải phóng lượng khí trẻ nuốt vào khi bú và hạn chế áp lực lên dạ dày và cơ hoành.

• Dùng bình sữa phù hợp: Với trẻ bú bình, mẹ nên dùng bình sữa có van chống sặc và chống đầy hơi. Ngoài ra, mẹ cũng cần chọn núm ti phù hợp với độ tuổi của bé. Những lựa chọn này sẽ giúp trẻ hạn chế nuốt không khí vào bụng khi bú.

• Giữ nhiệt độ phòng phù hợp: Mẹ nên giữ nhiệt độ phòng ổn định, đảm bảo thoáng đãng, không làm trẻ bị lạnh - nguyên nhân khiến cơ hoành bị kích thích cơ thắt.

• Tránh chênh lệch nhiệt độ khi cho bé tắm: Khi tắm cho trẻ, mẹ lưu ý không để nhiệt độ nước quá chênh lệch với nhiệt độ phòng. Việc này giúp hạn chế tình trạng nhiệt độ môi trường thay đổi quá nhanh khiến trẻ bị cảm lạnh, dễ dẫn đến nấc cụt.

Gợi ý: Giải pháp khi bé không chịu bú bình hay, mẹ lưu ngay

• Bổ sung cho con nguồn sữa phù hợp: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - World Health Organization), mẹ nên ưu tiên cho trẻ uống sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời giúp trẻ dễ tiêu hóa, hạn chế rối loạn tiêu hóa. Trường hợp không đủ sữa mẹ, có thể cân nhắc sữa công thức bổ sung dinh dưỡng cân bằng như da kề da êm dịu với hệ tiêu hóa non nớt của con.

Glico ICREO Balance Milk - Như da kề da mang đến nguồn dinh dưỡng cân bằng giúp con tiêu hóa tốt và hấp thu hiệu quả

Da kề da (hay phương pháp Kangaroo) là khoảnh khắc ý nghĩa khi trẻ được tiếp xúc trực tiếp với cơ thể mẹ ngay sau sinh giúp con nhận được nguồn lợi khuẩn tự nhiên. Trong đó có các lợi khuẩn Bifidobacterium spp. và Lactobacillus spp. hỗ trợ phát triển hệ vi sinh đường ruột đa dạng và cân bằng. Từ đó nâng cao khả năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng, góp phần tăng cường sức đề kháng cho trẻ.⁽⁶⁾

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ sơ sinh nên được thực hiện da kề da với mẹ trong ít nhất 90 phút đầu sau sinh ⁽⁷⁾, nhằm nhận những hiệu quả tích cực cho sức khỏe của mẹ và bé. 

Theo TS. BS Lê Quang Thanh - Nguyên Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, Chủ tịch Hội Y học Bà mẹ và Thai nhi TP.HCM (HSMFM), Phó Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam (VAGO) chia sẻ, phương pháp da kề da mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Với trẻ, da kề da giúp ổn định thân nhiệt, giảm nguy cơ tử vong và nhiễm trùng sơ sinh, đồng thời hỗ trợ phát triển hệ thần kinh, miễn dịch và tiêu hóa. Với mẹ, da kề da với bé ngay khi con chào đời còn giúp giảm đau, tăng sự gắn kết với con và thúc đẩy quá trình hồi phục ⁽⁸⁾.

Tiếp nối lợi ích hỗ trợ duy trì miễn dịch và hệ tiêu hóa khỏe mạnh cho trẻ, Glico ICREO Balance Milk mang đến nguồn dinh dưỡng cân bằng, êm dịu, giúp nâng niu ‘chiếc bụng nhỏ’ của bé yêu trong suốt hành trình phát triển.

Glico ICREO Balance Milk bổ sung Axit palmitic liên kết ở vị trí beta (OPO) - thành phần được kiểm chứng lâm sàng có thể làm tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và giúp bé êm bụng. Kết hợp với chất xơ GOS hỗ trợ tăng sinh lợi khuẩn Bifidus và khuẩn Axit Lactic trong ruột, hạn chế sự phát triển của các hại khuẩn, nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột như trẻ bú mẹ.

Glico ICREO Balance Milk còn giúp đề kháng của trẻ thêm vững vàng nhờ có 5 loại Nucleotides làm tăng độ cao lớp nhung mao, thúc đẩy quá trình hoàn thiện của ruột. Trong đó, 70% hệ miễn dịch tế bào biểu mô nằm ở đường ruột nên khi tiêu hóa khỏe còn kích thích cơ thể sản sinh nhiều kháng thể IgG và IgA giúp trẻ phòng ngừa vi khuẩn gây bệnh từ bên trong. Cùng với Beta-carotene (tiền vitamin A) có trong sữa non hỗ trợ trẻ có đề kháng vững vàng hơn.

Bên cạnh đó, Glico ICREO còn có thành phần độc quyền - tiền tố DHA từ dầu tía tô xanh Nhật Bản lành tính, giúp trẻ dễ hấp thu để phát triển trí não và thị lực. Đồng thời, với công nghệ khử muối giảm lượng Natri, hạn chế tích nước và khoáng chất thừa, sản phẩm hỗ trợ bảo vệ thận của trẻ. Ngoài ra, sản phẩm có vị thanh nhạt, có độ đường 10,3% từ đường Lactose (đường tự nhiên) giúp trẻ uống sữa ngon miệng.

>> Mẹ có thể tìm hiểu chi tiết về Glico ICREO Balance Milk TẠI ĐÂY hoặc dễ dàng mua ngay sản phẩm tại các cửa hàng Mẹ&Bé trên toàn quốc để đồng hành cùng bé phát triển khỏe mạnh mỗi ngày!

8. Một số câu hỏi thường gặp

Trong quá trình tìm mẹo chữa nấc cụt ở trẻ sơ sinh, mẹ có thể gặp những băn khoăn như sau:

8.1. Trẻ sơ sinh nấc cụt bao lâu thì khỏi?

Theo WebMD, nấc cụt ở trẻ sơ sinh thường tự hết sau vài phút. Phần lớn các cơn nấc chỉ kéo dài khoảng 5 - 15 phút, đa số đều vô hại và sẽ tự biến mất mà không cần can thiệp ⁽⁴⁾.

8.2. Trẻ sơ sinh bị nấc cụt có nên cho bú không?

Có, mẹ vẫn nên cho trẻ bị nấc cụt bú sữa. Vì hoạt động bú sữa có thể giúp làm dịu cơ hoành, từ đó giảm dần các cơn nấc ở trẻ một cách tự nhiên.

8.3. Nấc cụt có làm trẻ mất ngủ không?

Một số trẻ có thể ngủ ngay cả khi nấc cụt, nhưng vẫn có những bé cảm thấy khó ngủ. Để giúp con yên giấc khi bị nấc cụt, mẹ có thể vỗ lưng nhẹ nhàng hoặc cho bé bú thêm.

8.4. Nấc cụt có xảy ra ở trẻ khi còn trong bụng mẹ không?

Theo một nghiên cứu được thực hiện tại trường Đại học College London (UCLH), nấc cụt có thể xuất hiện từ rất sớm khi thai nhi mới khoảng 9 tuần tuổi và được xem là một trong những phản xạ hình thành sớm nhất ⁽³⁾.

Hiểu rõ nguyên nhân và cách chữa nấc cho trẻ sơ sinh giúp mẹ chủ động chăm sóc bé, giảm căng thẳng và tạo môi trường bú - ngủ thoải mái hơn. Bên cạnh việc áp dụng các biện pháp chữa nấc, mẹ cũng nên phòng ngừa bằng cách chia nhỏ cữ bú, vỗ ợ hơi và duy trì tư thế bú đúng, giúp bé giảm khó chịu, vui chơi thoải mái và ngủ ngon hơn.

Tài liệu tham khảo:

1. Cleveland Clinic - Here’s What to Do When Your Baby Has the Hiccups | https://health.clevelandclinic.org/heres-what-to-do-when-your-baby-has-the-hiccups

2. Pregnancy Birth Baby - Hiccups | https://www.pregnancybirthbaby.org.au/hiccups

3. University College London - Newborn baby hiccups could be key to brain development | https://www.ucl.ac.uk/news/2019/nov/newborn-baby-hiccups-could-be-key-brain-development

4. WebMD - What to Do if Your Baby Has Hiccups | https://www.webmd.com/baby/what-to-do-if-your-baby-has-hiccups

5. Đại học Washington - Is This Normal? Understanding Common Baby Behaviors | https://physicians.wustl.edu/is-this-normal-understanding-common-baby-behaviors/

6. PMC - Benefits of Kangaroo Mother Care on the Physiological Stress Parameters of Preterm Infants and Mothers in Neonatal Intensive Care | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9223087/

7. World Health Organization (WHO) - Skin-to-skin contact helps newborns breastfeed | https://www.who.int/westernpacific/newsroom/feature-stories/item/skin-to-skin-contact-helps-newborns-breastfeed

8. Báo Nhịp cầu đầu tư - Glico Việt Nam nâng cao nhận thức về lợi ích của Da kề da cho trẻ khởi đầu khỏe mạnh | https://nhipcaudautu.vn/su-kien-doanh-nghiep/glico-viet-nam-nang-cao-nhan-thuc-ve-loi-ich-cua-da-ke-da-cho-tre-khoi-dau-khoe-manh-3361941/

9. Báo Sức khỏe & Đời sống - Cần xử trí thế nào khi trẻ sơ sinh bị nấc cụt? | https://suckhoedoisong.vn/can-xu-tri-the-nao-khi-tre-so-sinh-bi-nac-cut-169221004212346229.htm