Nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh & cách khắc phục hiệu quả

1. Tình trạng mẹ bầu tăng cân nhanh là gì? 

Viện Y học Hoa Kỳ (The U.S. Institute of Medicine - IOM) ban hành các hướng dẫn được các bác sĩ trên toàn thế giới tuân theo về mức tăng cân hợp lý trong thai kỳ như sau ⁽¹⁾:

• Đối với phụ nữ thiếu cân trước khi mang thai (chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18,5): Từ 12,5 đến 18 kg

• Đối với phụ nữ có cân nặng bình thường trước khi mang thai (chỉ số BMI từ 18,5 đến 24,9): Từ 11,5 đến 16 kg

• Đối với phụ nữ thừa cân trước khi mang thai (chỉ số BMI từ 25 đến 29,9): Từ 7 đến 11,5 kg

• Đối với phụ nữ béo phì trước khi mang thai (chỉ số BMI lớn hơn 30): Từ 5 đến 9 kg

*BMI: BMI (Body mass index) là chỉ số khối lượng cơ thể đo lường lượng mỡ trong cơ thể dựa trên chiều cao và cân nặng.⁽²⁾

2. Đâu là nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh? 

Có rất nhiều lý do khiến cân nặng của mẹ tăng khó kiểm soát như nội tiết tố và tốc độ chuyển hóa, mức độ vận động khi mang thai, chế độ ăn chưa phù hợp,... Mẹ hãy tìm hiểu thông tin chi tiết bên dưới:

2.1. Nội tiết tố và tốc độ chuyển hóa 

Các nghiên cứu cho thấy trong thai kỳ, độ nhạy insulin của cơ thể mẹ có thể giảm 40-60% nhằm ưu tiên cung cấp năng lượng cho thai nhi phát triển. Đồng thời, các hormone tham gia điều hòa năng lượng như leptin và adiponectin cũng thay đổi, tác động đến quá trình chuyển hóa và sử dụng năng lượng của cơ thể.

Bên cạnh đó, tốc độ chuyển hóa cơ bản (BMR) và khả năng tiêu hao năng lượng ở mỗi người mẹ không giống nhau. Những phụ nữ có chỉ số BMI cao thường tích lũy khối lượng mỡ nhiều hơn so với nhóm BMI thấp, từ đó dễ dẫn đến tăng cân nhanh khi mang thai.⁽³⁾

Tìm hiểu: Dấu hiệu thai phát triển tốt 3 tháng đầu mẹ nên biết

2.2. Mức độ vận động khi mang thai

Một trong những nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh là tình trạng giảm vận động trong thai kỳ. Nhiều mẹ lo lắng ảnh hưởng đến thai nhi nên hạn chế đi lại hoặc dành phần lớn thời gian để nghỉ ngơi. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy việc ít vận động có liên quan đến nguy cơ tăng cân quá mức khi mang thai.⁽⁴⁾

2.3. Chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng của mẹ bầu. Nghiên cứu cho thấy mẹ bầu có chế độ ăn nhiều năng lượng vượt nhu cầu, với các thực phẩm giàu đạm, chất béo có nguồn gốc động vật có thể khiến lượng calo dư thừa tích lũy nhanh chóng. Bên cạnh đó, Viện Dinh Dưỡng Quốc gia cho biết quan niệm “ăn cho hai người” khiến nhiều mẹ tăng khẩu phần quá mức cần thiết, từ đó làm tăng nguy cơ tăng cân quá nhanh trong thai kỳ.^{(3, 5)}

2.4. Chỉ số BMI trước khi mang thai

Các nghiên cứu cho thấy nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh có thể liên quan đến chỉ số BMI trước khi mang thai. Phụ nữ thừa cân hoặc béo phì tại thời điểm thụ thai thường có nguy cơ tăng cân quá mức trong thai kỳ cao hơn so với những người có BMI bình thường. Nhiều bằng chứng cũng cho thấy BMI trước mang thai là yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng tăng cân quá mức trong thai kỳ (Excessive Gestational Weight Gain - EGWG).⁽⁴⁾

Tham khảo: Dấu hiệu thai khỏe 3 tháng giữa và những điều cần biết

2.5. Liên quan đến vấn đề sức khỏe khi mang thai

Nghiên cứu cũng chỉ ra tăng cân quá nhanh không chỉ đơn thuần xuất phát từ chế độ ăn uống mà còn có thể là dấu hiệu của các vấn đề sức khỏe. Chẳng hạn, tiền sản giật có thể gây giữ nước, khiến cân nặng tăng nhanh kèm theo các triệu chứng như tăng huyết áp, đau đầu, buồn nôn... Ngoài ra, một số vấn đề khác như rối loạn ăn uống hoặc tiểu đường thai kỳ… cũng có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng cân của mẹ.^{(1, 3)}

2.6. Các yếu tố khác

Mang thai đôi hoặc đa thai cũng là nguyên nhân khiến mẹ bầu tăng cân nhanh hơn so với thai đơn, do cơ thể cần tích lũy nhiều năng lượng hơn để nuôi dưỡng thai nhi. Bên cạnh đó, các yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm cũng có thể làm thay đổi thói quen ăn uống, làm cân nặng của mẹ bầu tăng nhanh ngoài mong muốn.⁽³⁾

3. Bà bầu tăng cân nhanh có sao không? 

Số cân trong thai kỳ tăng quá nhanh ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của mẹ và em bé: tăng nguy cơ tiền sản giật, huyết áp thai kỳ, sinh non,... ^{(1, 5)} Cụ thể như dưới đây:

Đối với mẹ bầu:

• Mất nhiều thời gian hồi phục sau sinh.

• Tiểu đường thai kỳ.

• Tiền sản giật.

• Tăng huyết áp thai kỳ.

• Chứng ngưng thở khi ngủ.

• Khó sinh.

• Chậm sản xuất sữa sau sinh.

Đối với thai nhi:

• Tăng nguy cơ sinh non.

• Có thể bị hạ đường huyết sau sinh.

• Dễ gặp các vấn đề về hô hấp, tim mạch,...sau khi sinh.

4. Nếu mẹ bầu tăng cân nhanh thì phải làm sao? 

Sau khi tìm hiểu rõ nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh, mẹ tham khảo một số giải pháp cải thiện như điều chỉnh chế độ ăn uống, tăng cường vận động, luôn giữ tinh thần thoải mái… Cụ thể như sau:

4.1. Điều chỉnh lại chế độ ăn uống 

Khi nhận thấy cân nặng tăng nhanh hơn mức khuyến nghị, mẹ nên rà soát lại chế độ dinh dưỡng hằng ngày. Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị, mẹ nên ưu tiên các thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng có năng lượng thấp như rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt nạc, cá… Những thực phẩm này vừa giúp cung cấp vitamin, khoáng chất cần thiết vừa hỗ trợ kiểm soát lượng calo nạp vào cơ thể.

Ngược lại, mẹ nên hạn chế các món chiên rán, thức ăn nhanh, bánh kẹo ngọt, nước ngọt có đường và các thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa. Ngoài ra, việc chia nhỏ thành 5-6 bữa ăn trong ngày, ăn chậm, nhai kỹ và lắng nghe cảm giác no của cơ thể cũng có thể giúp mẹ hạn chế tình trạng ăn quá mức. Bên cạnh đó, mẹ cần duy trì lượng nước đầy đủ khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày nhằm kiểm soát ăn vặt, hỗ trợ giữ cân nặng hợp lý.^{(5, 6)}

Tổng hợp:

• Các loại rau tốt cho bà bầu 3 tháng đầu nên thêm vào thực đơn
• Trái cây tốt cho mẹ bầu 3 tháng đầu nên bỏ túi ngay

4.2. Tăng cường vận động 

Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn, mẹ nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp để hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, mẹ bầu nên đi bộ 20-30 phút mỗi ngày, tập yoga, tập thở sau khi ăn. Vận động thể chất có lợi cho sức khỏe tổng quát, hỗ trợ tuần hoàn máu và tiêu hao năng lượng hiệu quả. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện nào, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc nhân viên y tế để lựa chọn hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.^{(5, 6)}

4.3. Luôn giữ tinh thần thoải mái 

Tâm lý căng thẳng thường dẫn tới cảm giác thèm ăn (nhất là đồ ngọt), đây có thể là nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh, không tốt cho sức khỏe của mẹ bầu và thai nhi. Vì vậy, mẹ bầu nên giữ tinh thần thoải mái xuyên suốt thai kỳ bằng những hoạt động giải trí nhẹ nhàng như đọc sách, nghe nhạc hay mua sắm đồ dùng cho con.

4.4. Ngủ đủ giấc 

Mẹ không nên thức quá khuya hay thiếu ngủ kéo dài vì sẽ ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển của thai nhi. Do đó, mẹ hãy thay đổi thói quen ngủ - đi ngủ sớm (tốt nhất trước 11 giờ).

4.5. Khám thai theo lịch hẹn với bác sĩ

Cùng với đó, việc theo dõi cân nặng định kỳ giúp mẹ kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh để kiểm soát tốc độ tăng cân.

5. Câu hỏi thường gặp 

Xoay quanh tình trạng mẹ bầu tăng cân nhanh còn có một số vấn đề như:

5.1. Làm thế nào để mẹ bầu hạn chế tăng cân 3 tháng cuối quá nhanh? 

Để thai nhi phát triển tốt nhưng mẹ không tăng cân nhanh, mẹ nên tập trung bổ sung đạm nạc (như thịt gà, cá hồi, trứng, đậu phụ, các loại hạt,...) và tinh bột phức tạp (như khoai lang, gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt,...). Ngoài ra, mẹ tích cực ăn rau quả và trái cây để cải thiện hoạt động tiêu hóa, tránh táo bón.

Điểm danh: Các loại trái cây tốt cho bà bầu 3 tháng cuối

5.2. Ăn gì để vào con, không vào mẹ? 

Gợi ý cho mẹ một số thực phẩm tốt cho sức khỏe, hạn chế tăng cân quá nhanh là ngũ cốc nguyên hạt, các loại thịt nạc (như thịt lợn, thịt bò hay thịt gà), hải sản, cá, rau củ,...

Tất cả nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh đã được chia sẻ trong bài viết. Hy vọng qua đó mẹ có thể tìm được hướng xử trí phù hợp, đảm bảo duy trì số cân lý tưởng trong suốt hành trình mang thai đầy ý nghĩa.

Bên cạnh nỗi lo tăng cân, nhiều mẹ còn lo lắng về giải pháp thay thế nếu không may mất sữa, thiếu sữa sau sinh. Lúc này có thể sử dụng sữa công thức để giảm áp lực, nhưng cần chọn sản phẩm từ thương hiệu uy tín với hệ dưỡng chất cân đối, hương vị thanh nhạt. Điều này giúp trẻ êm bụng, làm quen dễ dàng.

Sữa Glico ICREO Balance Milk (số 0) 800g cho bé 0-12 tháng tuổi | Glico ICREO

Sữa mát Glico ICREO Balance Milk cho trẻ dưới 1 tuổi với dinh dưỡng cân bằng, hỗ trợ tiêu hóa và tăng sức đề kháng, vị sữa thanh nhạt, công nghệ giảm muối,...

614,000VNĐ

Glico ICREO Balance Milk với dinh dưỡng cân bằng như da kề da cho bé êm bụng, khỏe sức

Da kề da (phương pháp Kangaroo) là phương pháp được Bộ Y Tế khuyến nghị từ năm 2014 ⁽⁷⁾. Bởi chỉ cần 90 phút tiếp xúc trực tiếp với cơ thể mẹ sau sinh ⁽⁸⁾, trẻ có thể nhận được nguồn lợi khuẩn quý giá (đặc biệt là Bifidobacterium spp. và Lactobacillus spp.). Nhờ đó hỗ trợ con tiêu hóa khỏe và đề kháng tốt hơn từ những ngày đầu đời.

Nhằm tiếp tục duy trì lợi ích da kề da, Glico ICREO Balance Milk mang đến hệ dinh dưỡng cân đối, được tỉ mẩn tinh chỉnh sao cho phù hợp với khả năng hấp thu của trẻ 0 - 12 tháng. Sản phẩm nổi bật với các ưu điểm về dinh dưỡng, hương vị và công nghệ như:

• Chứa 5 loại Nucleotides tăng độ cao lớp nhung mao và thúc đẩy ruột hoàn thiện giúp bé hấp thu trọn vẹn dưỡng chất, đồng thời phòng ngừa vi khuẩn gây bệnh từ bên trong. Kèm theo Beta-carotene (tiền vitamin A) có trong sữa non cho bé tăng đề kháng mạnh mẽ.

• Bổ sung chất xơ GOS nuôi dưỡng lợi khuẩn để trẻ cân bằng hệ vi sinh ruột, nhờ vậy bụng êm, tiêu hóa khỏe. Cùng với thành phần Axit palmitic liên kết ở vị trí beta (OPO) được chứng minh lâm sàng hỗ trợ cơ thể cải thiện khả năng hấp thu, qua đó trẻ nhẹ bụng, giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa.

• Tiền tố DHA độc quyền từ dầu hạt tía tô xanh Nhật Bản. Thành phần này có nguồn gốc lành tính, có thể tự chuyển hóa thành một lượng DHA vừa đủ theo nhu cầu của bé.

• Hương vị thanh nhạt (độ đường chỉ 10,3% - từ đường lactose tự nhiên trong sữa non) nên trẻ dễ dàng làm quen nhưng không bỏ bú mẹ.

• Đi cùng công nghệ khử muối độc quyền giúp giảm khoáng chất thừa trong sữa để bảo vệ thận non nớt của bé.

>> Mời cha mẹ có thể tìm hiểu thêm về Glico ICREO Balance Milk và đặt mua sản phẩm tại đây!

Nguồn tham khảo:

1. NIH. Pregnancy: Learn More – Weight gain in pregnancy | https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279575/ (đã truy cập 18/06/2026).

2. NIH. Calculate Your BMI | https://www.nhlbi.nih.gov/calculate-your-bmi (đã truy cập 18/06/2026).

3. NIH. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines | https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK32811/ (đã truy cập 18/06/2026).

4. PMC. Factors Associated With Excessive Gestational Weight Gain: Review of Current Literature | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4756783/ (đã truy cập 18/06/2026).

5. Viện Dinh Dưỡng. Hiểu đúng về "ăn cho hai người" - những điều mẹ cần biết | https://viendinhduong.vn/vi/article/tin-tuc/hieu-dung-ve-an-cho-hai-nguoi---nhung-dieu-me-can-biet-693812d7d55f17d2880b7042 (đã truy cập 18/06/2026).

6. Viện Dinh Dưỡng. Những cách ăn uống giúp mẹ bầu kiểm soát cân nặng mà vẫn đủ chất cho con | https://viendinhduong.vn/vi/professional-activities/dinh-duong-theo-nhom-doi-tuong/nhung-cach-an-uong-giup-me-bau-kiem-soat-can-nang-ma-van-du-chat-cho-con-688f2e946431cf8c36083fb2 (đã truy cập 18/06/2026).

7. Báo Tin Tức. Phương pháp ‘da kề da’ giúp mẹ và bé khỏe mạnh ngay sau sinh | https://baotintuc.vn/y-te/phuong-phap-da-ke-da-giup-me-va-be-khoe-manh-ngay-sau-sinh-20250313192601183.htm (đã truy cập 18/06/2026).

8. WHO. Simple, but lifesaving: skin-to-skin contact immediately after birth | https://www.who.int/westernpacific/newsroom/feature-stories/item/simple--but-lifesaving--skin-to-skin-contact-immediately-after-birth (đã truy cập 18/06/2026).